Hagvöxtur tvo ársfjórðunga í röð

Hreinn vöxtur vergrar landsframleiðslu milli I. ársfj. 2011 og síðasta ársfj. 2010 er 2,0% skv. nýbirtum tölum frá Hagstofu Íslands. Þetta eru auðvitað góðar fréttir. Vaxi landsframleiðslan einnig á yfirstandandi ársfjórðungi (mars, apríl, maí) þá getur Mæðradagsstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur lýst því yfir í haust að kreppunni sé lokið - þ.e.a.s. samkvæmt hagfræðilegri skilgreiningu, en til þess þarf hagvöxtur að vera viðvarandi í minnst þrjá ársfjórðunga í röð. Vöxturinn var reyndar aðeins 0,4% á IV. ársfj. 2010 og lítið má út af bera til þess að tölurnar falli. 

Einn fyrir Landsdóm

Ég er handviss um að málaferli knapps meirihluta Alþingis gegn Geir H. Haarde fyrrum forsætisráðherra eiga eftir að draga dilk á eftir sér og verða þeim til ævarandi skammar sem harðast sóttu.

Bendi í þessu sambandi á góða grein e. Sigmund Erni Rúnarsson alþingismann á vef hans.

Hvet vini og vandamenn til að lesa vefinn malsvorn.is og skrá nafn sitt þar Geir til stuðnings.

Icesave nei eða já

Undanfarnar vikur hef ég sveiflast eins og lauf í vindi og ýmist ætlað að kjósa já eða nei í Icesavel. Stundum hef ég skipt um skoðun daglega. Eftir síðara viðtalið við Lee Buchheit á Silfri Egils færðist ég frá "nei" yfir á "já" og hélt mig við það í heila viku! Svo kom upp í mér mikil reiði út í kreppuna og allt þetta vonda sem henni fylgir, út í Breta og Hollendinga fyrir að vera svona skelfilega vitlausir að leggja peningana sína inn á einhvern netreikning og síðast en ekki síst út í ríkisstjórnina! Ég hugsaði með mér að fella hana með því að segja nei. Það er tálmsýn, hún situr í trausti þingmanna sem vita að ef boðað verður til kosninga verða þeir flestir atvinnuleusir. En nú hef ég ákveðið að gefa samþykki mitt með samningnum og segja já.

Ég komst ekki einn og óstuddur að niðurstöðunni heldur sótti mér upplýsingar til manns sem ég treysti og veit að býr yfir meiri þekkingu og áreiðanlegri upplýsingum en aðrir sem ég þekki. Maðurinn er Ingimundur Sigurpálsson stjórnarmaður í ISNIC, forstjóri Íslandspósts og áður m.a. formaður Samtaka Atvinnulífsins (SA). Ingimundur sannfærði mig í stuttu máli með þessum hætti:

Í fyrsta lagi getum við tekið áhættuna af málaferlum út úr dæminu með því að fallast á að það séu 50% líkur á að vinna málið og því jafn miklar líkur á því að tapa því. Sammála þess sagði ég.

Í öðru lagi snýr málið að yfirlýsingum matsfyrirtækjanna. Áreiðanlegar upplýsingar liggja nú fyrir þess efnis að höfnun samningsins á laugardag muni hækka skuldatryggingarálagið á skuldir Íslendinga erlendis. Þetta þýðir að vaxtakostnaðurinn af erlendum lánasamningum Íslands (þ.e. erlend lán ríkissjóðs, sveitarfélaga og stórfyrirtækja) hækkar til samræmis. Hversu mikið nákvæmlega er óljóst. Hins vegar þarf álagið ekki að hækka nema um 1,5-2,% til þess að kostnaðarhækkun á vaxtagreiðslum Íslands verði álíka há í hverjum mánuði og mánaðarlegar afborganir af Icesave samningnum verða, ef miðað er við 32 milljarða, sem flestir nefna sem líklegan heildarkostnað af honum. Þetta þýðir að þó við höfnum samningnum og segjum nei, þá er ólíklegt að við spörum nokkuð með því - ekki einu sinni til að byrja með.

Í þriðja lagi liggur fyrir samkv. upplýsingum frá SA og fleirum (þótt nei-hreyfingin neiti að trúa því) að bæði Norræni fjárfestingarbankinn (NIB) og nokkrir alþjóðlegir bankar, sem íslensk stórfyrirtæki hafa hingað til sótt fjármagn til, munu ekki lána Íslendingum á næstunni verði samningnum hafnað. Þetta liggur fyrir og þetta fengu stjórnir Orkuveitunnar og Landsvirkjunar að heyra á fundum sem þær áttu nýverið erlendis. Það þýðir að hvorki álverið í Helguvík né Búðarhálsvirkjun komast (aftur) af stað, en þessi tvo verkefni bíða eftir fjármagni. Fyrr en það fæst gerist ekkert.

Síðast en ekki síst þurfum við að vinna okkur inn traust á nýjan leik. Án þess verður landið líka eyland í fjármálalegum skilning. Reiðin er vissulega réttmæt, sérstaklega um þessar mundir, en hún er slæm til ákvarðanatöku.

Í lokin: Slagorðið "við borgum ekki skuldir óreiðumanna", kemur frá einum af þeim sem lögðu grunninn að hruninu. Hann handvaldi á sínum tíma þá sem "fengu" að kaupa ríkisbankana. Hann valdi Björgólfsfeðga til þess að "kaupa" Landsbankann aðalega vegna þess að þeir myndu borga í erlendum gjaldeyri sem þeir áttu að hafa eignast með því að selja bjórverksmiðju í Rússlandi. Reyndin varð sú að stór hluti kaupanna, eða um 70%, var að endingu fjármagnaður með íslensku láni frá KB banka (áður Búnaðarbanka). sjá Rannsóknarskýslu Alþingis 1. hefti bls. 275 fyrir miðju, texti úr svarbréfi Björgólfs Guðmundssonar. Þetta var ákvörðun Davíðs Oddsonar og Halldórs Ásgrímssonar þáverandi formanns Framsóknarflokksins. Og ásamt Hronfirðingnum valdi hann síðan Finn Ingólfsson og búhjörðina úr slitrum Samvinnuhreyfingarinnar til þess að "kaupa" (hér mætti skrifa "eignast") Búnaðarbankann. Þar var fléttan svo fullkomnuð. Kaupin voru fjármögnuð að stórum hluta með fé úr Landsbankanum eins og einnig má lesa um í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.

Og höfundur hinna fleygu orða (við borgum ekki skuldir óreiðumanna) hélt áfram þegar hann var kominn í Seðlabankann. Þar jós hann fjármagni til bankanna sem aldrei fyrr á hærri og hærri vöxtum eftir því sem bólan gildnaði meir og fór að ráðum sumra þeirra hagfræðinga sem enn sitja í Seðlabankanum. Hann gerði engar athugasemdir sem aðalseðlabankastjóri þegar innlendir bankar hófu að lána smáfyrirtækjum og einstaklingum "erlend lán" í trássi við lög þar um, sem sett voru 2001. Þessir sömu menn mynda nú Nei-hreyfinguna því þeir mega skiljanlega ekki til þess vita að við, almenningur á Íslandi, greiðum skuldirnar sem þeir bera óbeina ábyrgð á. Ef við gerum það þá göngumst við í ábyrgð fyrir þá - já við greiðum skuldir óreiðumanna og vinnum m.a. með því traust fjármálaheimsins á ný. Hins vegar, ef við verðum heppin, þá greiða þrotabú bankanna þetta sennilega sjálf á endanum - ef við verðum heppin!

Auðvitað er það þyngra en tárum taki að þurfa að borga skuldir sem koma okkur aðeins óbeint við, en við komumst bara ekki upp með annað - jafnvel þótt við höfnum samningnum.

0,4% hagvöxtur á IV. ársfjórðungi 2010 gefur von

Í byrjun desember skrifaði ég: "Nú er bara að sjá hvort myndarleg vaxtalækkun Seðlabankans hafi ekki tilætluð áhrif á fyrsta ársfj. 2011, en ólíklegt er að hagvöxtur mælist á síðasta ársfjórðungi 2010." Tölurnar eru komnar frá Hagstofu Íslands og reyndin er sú að vaxtalækkunin hafði fyrr áhrif en ég þorði að vona. Í fyrsta sinn frá hruninu mældist örlítill hagvöxtur eða 0,4%. Samdátturinn 2010 reyndist 3,5%. Samdráttur sem þessi þýðir í raun og sannleika að kjör okkar allra hafa að jafnaði versnað um 3,5%.

Ef hagvöxtur mælist í þrjá ársfjórðunga í röð er það talið merki um að samdráttarskeiði sé lokið. Mæðradagsstjórnin ætti nú, vilji hún minnka atvinnuleysið, að lækka virðisaukaskattinn í það sama og hann var áður og blása þannig lífi í glæðurnar. Ég endurnýti hér setningu frá því í pistlinum sem birtist 8. desember sl: "Hugmyndir sumra stjórnmálamanna um enn meiri skattlagningu gætu þó þurkað út jákvæð áhrif vaxtalækkunarinnar og stuðlað að áframhaldandi samdrætti í hagkerfinu." Lilja Mósesdóttir "hagfræðingur" er því miður helsti hvatamaður stjórnarþingmanna að aukinni skattheimtu, sem er óskiljanlegt ef hún er alvöruhagfræðingur, nema hún vilji beinlínis meira atvinnuleysi og meiri samdrátt. Getur það verið?

Vaxtamunurinn hjá Landsbankanum er 10,75%

Innvextir á venjulegum opnum reikningi hjá Landsbanka Íslands (þesum í nýja búningnum) eru nú 0,45% (þetta er ekki prentvilla). Skuldavextir á þessum sama reikningi eru hins vegar 11,20%! Vaxtamunurinn er 10,75%. Eins og oft áður í landi íslensku krónunnar, versta gjaldmiðils Evrópu eftir að ítalska líran hvarf, þá er nýðst á sparifjáreigendum en hinir (skuldararnir) sem eru svo óheppnir að fara yfir á reikningnum sínum eru rukkaðir um tæplega 12% vexti. Samkvæmt hagstofa.is var 1,9% verðbólga, feb. sl.

Jóhanna biðjist afsökunar eða segi af sér

Orð Jóhönnu Sigurðardóttir forsætisráðherra úr ræðustóli Alþingis um að setja skuli sérstök lög til þess að snúa niðurstöðu Hæstaréttar, sem ógilt hefur stjórnlagaþingskosningarnar samdóma með fjölskipuðum dómi, eru atlaga að þrískiptingu valdsins (framkvæmdavald, löggjafarvald og dómsvald) og sjálfstæði dómstóla. Þannig forsætisráðherra er varasamur landi og þjóð - þjóðinni sem henni er svo tíðrætt um. Ég skora á Jóhönnu að segja af sér og boða til alvörukosninga, og til vara að hún biðjist afsökunar.

Meiriháttar áfall fyrir Ísland

Engin hagvöxtur á III. ársfj. 2010 - því miður.

Í fréttinni virðist haft eftir Ágústi Valfells að hagvöxtur hafi mælst á nýjan leik í fyrsta sinn frá því fjármálahrunið reið yfir (væntanlega er átt við III. ársfj. 2010). Ég hef verið að fylgjast með þessum tölum á hagstofa.is allt árið og mér sýnist, því miður, að þetta sé rangt. Árstíðarleiðrétt verg landsframleiðsla á III. ársfjórðungi 2010 lækkaði um 2,1% milli 2009 og 2010. Sé ársbreytingin skoðuð eftir ársfjórðungum lækkaði landsframleiðslan um 1,6%. Sem sé enginn hagvöxtur, heldur áframhaldandi samdráttur. Heimild: hagstofa.is - tölulegar uppl.

Nú er bara að sjá hvort myndarleg vaxtalækkun Seðlabankans hafi ekki tilætluð áhrif á fyrsta ársfj. 2011, en ólíklegt er að hagvöxtur mælist á síðasta ársfjórðungi 2010. Hugmyndir sumra stjórnmálamanna um enn meiri skattlagningu gætu þó þurkað út jákvæð áhrif vaxtalækkunarinnar og stuðlað að áframhaldandi samdrætti í hagkerfinu.

Ísland fór réttu leiðina

Þjóðin er ánægð með lög nr. 33/1944

Afar lítil kosningarþátttaka í kosningunum til Stjórnlagaþings sýnir að góður meirihluti landsmanna telur ekki ástæðu til að ráðast í miklar breytingar á stjórnarskránni.  Ég er sammála þessu og tel reyndar að Alþingi skuli hér eftir sem hingað til sjá um þær, enda til þess kosið. Ef það ræður ekki við það, þarf að skipta út kjörnum fulltrúum á Alþingi, en ekki kjósa annað þing.

Ég kaus ekki vegna þess að ég átti í mestu vandræðum með að ákveða hverja 25 af þeim rúmlega 500 sem buðu sig fram ég ætti að velja. Fæstir virtust vita hverju þeir vildu breyta í stjórnarskránni. Einn auglýsti opinberlega: "Mannréttindi fyrir alla". Sú ágæta kona veit sennilega ekki að mannréttindakafli stjórnarskrárinnar, laga nr. 33/1944, er frá 1995 og þykir einn besti kafli hennar!

Mér fannst deginum líka betur varið á gönguskíðum í Bláfjöllum, enda frábært veður. Kosningin var þó ekki til einskis, heldur góður undirbúningur fyrir rafrænar kosningar um allskyns minniháttar mál s.s. hvort leyfa eigi hunda og ketti hér og þar (t.d. í Garðabæ). Svo má ekki gleyma því að Mæðradagsstjórnin efndi með þessu eitt af kosningarloforðum sínum. Hún hefur þá allavega efnt eitt slíkt :)

36,77% kosningaþátttaka

Frambjóðendur til stjórnlagaþings

Sem oftar er ég hjartanlega sammála Púkanum, en þori þó ekki að orða hlutina eins umbúðalaust og hann. Eftir lesturinn á kynningarbæklingnum um frambjóðendur til stjórnlagaþingsins, er ég akkúrat engu nær um hverju þetta annars áhugasama fólk um velferð okkar hinna vill breyta í stjórnarskránni og ég er hræddur um að flest viti þau það ekki sjálf ef marka má bæklinginn. Ég átti orðastað við einn frambjóðandann, Björn Guðbrand, í heita pottinum um daginn (vissi reyndar ekki þá að hann væri í framboði). Hann vildi kjósa forsetann í beinni kosningu og veita honum alvöruvald á við Frakklandsforseta, og sagði jafnframt að með þessu yrði valddreifingin MEIRI. Heyr á endemi! Núverandi þingræði og ráðherraræði dreifir valdinu nokkuð jafnt milli ráðherranna og þeir einir mynda ríkisstjórnina hverju sinni. Og vel að merkja þá fer hver og einn ráðherra persónulega með vald sitt, ekki flokkurinn eins og margir halda.

Við höfum því sem kjósendur nokkuð beinan aðgang að 8-12 manneskjum sem fara með framkvæmdarvaldið hverju sinni. Fækkun ráðherra þýðir minni valddreifingu og superforseti að frönskum eða bandarískum sið þýddi enn meiri samanþjöppun valdsins. Óþolandi er hvað sumt af þessu fólki sem er í framboði veit í raun lítið um það sem það ætlar að fjalla um. Hvar eru sérfræðingarnir? Ég sé ekki betur en að okkar ágæta stjórnarskrá (lög nr. 37/1944) hafi bara reynst okkur ágætlega - líka undanfarin tvö ár þegar verulega hefur reynt á hana og grundvallarlögin sem hún geymir. Ef ekkert bitastætt kemur fram hjá einhverjum alvöruframbjóðendum til stjórnlagaþings, er sennilega best að sita heima á kjördag. Lítil þátttaka myndi gelda þingið.

Skuggalegar tölur

Þegar ég las fréttina á mbl.is um 8,4% samdrátt í landsframleiðslu á II. ársfj. þá hugsaði ég sem svo að þeir hjá Mogganum/mbl.is þyrftu að vara sig á að auka ekki á neikvæðnina í þjóðfélaginu með því að ýkja hagtölur. Ég ákvað því að fletta tölunum upp á vef Hagstofu Íslands, www.hagstofa.is, og komast að hinu sanna í málinu. Ég hélt að þetta gæti ekki staðist.

Því miður er talan sem sýnir árstíðarleiðrétta ársbreytingu vergrar landsframleiðslu á Íslandi á II. ársfjórðungi 2010 heldur verri eða -8,6%. Þessi samdráttur kemur í kjölfarið á 6,5% samdrætti á I. ársfjórðungi þessa árs og sú tala í kjölfarið á 7,6% samdrætti á IV. ársfj. 2009, sem aftur kom í kjölfarið á 10,6% samdrætti landsframleiðslunnar á III. ársfj. 2009, en hún fylgdi 4,4% samdrætti á II. ársfjórðungi 2009, sem var sá sami (-4,4%) og samdrátturinn á I. ársfjórðungi 2009, sem var mikil aukning frá 0,3% samdrætti á hinum fræga IV. ársfjórðungi 2008 (hrunfjórðungnum). Það er almennt viðurkennt að landsframleiðsla þurfi að vaxa í tvo ársfjórðunga í röð svo hægt sé að tala um viðsnúning og að kreppu sé lokið - tímabundið. Það er því beinlínis afbökun að tala um að viðsnúningur hafi orðið í hagkerfinu. Þetta eru því miður skuggalegar tölur. 

En ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttir (Mæðradagsstjórnin) hefur enn tækifæri til að láta til sín taka og örva hagkerfið - vilji hún það á annað borð. Án nýfjárfestinga gerist hins vegar ekkert, því ekkert verður til úr engu. Fari hjól atvinnulífsins ekki að snúast hraðar fljótlega (segjum að enginn samdráttur verði á I. ársfj. 2011) þá er tómt mál að tala um launahækkanir. Og án launahækkana mun einkaneyslan (mikilvægasti liður landsframleiðslunnar) standa í stað eða minnka enn frekar, sem aftur dregur úr viljanum til fjárfestinga og koll af kolli. Á þennan hnút verða stjórnvöld að skera á þessu ári, þ.e.a.s. ef þau hafa raunverulegan áhuga á að draga úr atvinnuleysi og auka hagvöxt. Viðhaldsverkefnin eru ágæt viðleitni, en það þarf miklu meira til. Skattalegar leiðir fyrir innlenda og ekki síður erlenda fjárfesta, einstaklinga jafnt sem fyrirtæki, eru þar nærtækastar.  

Meiri samdráttur hér en hjá kreppuþjóðum